Aile Birliği Mazeretinde Eşin Çalışma Durumu ve Stratejik Personel İçin Uygulanan Katı Kısıtlamalar


Aile birliği mazereti, 3+1 statüsündeki personelin 4 yıllık zorunlu hizmet süresini aşmak için en sık başvurduğu yasal yoldur. Ancak bu mazeret tayini, eşin çalıştığı kuruma ve unvana göre farklı ve karmaşık şartlara tabidir. Özellikle eşi özel sektörde çalışan stratejik personel için mevzuat, çok daha katı kısıtlamalar uygulamaktadır.

1. Eşin Kamu Kurumundaki Statüsüne Göre Tayin Şartları

Eş durumu tayinleri, eşlerin hangi kurumda ve hangi statüde görev yaptığına bağlı olarak farklı kurallara tabidir.

* İkisi de Sağlık Bakanlığı Personeli: Bu durumda genellikle astlık-üstlük sıralaması esas alınarak astın görev yeri üste bağlı olarak değiştirilir. 

Astlık üstlük sıralaması; Bakanlık merkez teşkilatı kadroları, il ve ilçe sağlık müdürü, başkan, başhekim, eğitim görevlisi, uzman tabipler ve diğer sağlık personeli şeklinde bir hiyerarşiyi takip eder.

Eğer her iki eş de aynı sıralama grubunda yer alıyorsa, aile birliğinin D veya E hizmet grubu bir ilde sağlanması esastır.

 Ancak, boşanma, engellilik veya sağlık mazereti gibi durumlara dayalı atamalarda bu D veya E hizmet grubu şartı aranmaz.


* Farklı Kamu Kurumunda Çalışan Eş: Eşi, mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi olanlar (Hâkim, Savcı, Emniyet personeli, TSK personeli gibi) varsa, personelin ataması eşinin görev yaptığı yere doğrudan yapılır.

 Diğer durumlarda ise, yer değişikliği talebinde bulunan personelin eşinin görev yaptığı yerin kendi unvan ve branşında D veya E hizmet grubunda olması veya eşi sağlık mazereti veya can güvenliği nedeniyle atanmış olması şartı aranır (Stratejik personel hariç).

Eşi Devlet Üniversitelerinde öğretim üyesi veya görevlisi olanlar ile vakıf üniversitelerinde tam zamanlı profesör ve doçent olanların atamaları da eşinin görev yaptığı yere yapılır.


2. Eşi Özel Sektörde Çalışanlar İçin Prim Şartı

Eşi kamu görevlisi olmayan (özel sektörde veya serbest çalışan) personelin tayin isteyebilmesi için aranan temel şartlar şunlardır:

* Başvuru tarihi itibarıyla son dört yıl içinde 720 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış olması ve halen çalışıyor olması şarttır.

* Atama talep edilen yer dışında SGK primleri ödenenlerden, atama talep edilen yerde eşinin iş yerinin iki yıldır faaliyette olduğunu ve bu yerde en az 720 gün çalıştığını belgelendirenlerin talepleri de değerlendirmeye alınır.

Bu durum, idarenin eşin işinin kalıcı niteliği konusunda şüpheleri gidermeyi amaçlayan bir belgelendirme zorunluluğudur.


3. Stratejik Personel İçin Ağırlaştırılmış Şartlar

Sağlık Bakanlığı, stratejik personelin (uzman tabipler, uzman diş tabipleri vb.) kritik görev yerlerinde sürekliliğini sağlamak amacıyla mevzuata özel ve ağır şartlar getirmiştir:

* Prim Şartı Yükseltmesi: Eşi özel sektörde çalışan stratejik personel için sosyal güvenlik prim ödeme gün sayısı, son dört yıl içinde aranan 720 gün yerine, son beş yıl içinde tam 1440 gün olarak uygulanır (normalin iki katı).

* Devlet Hizmeti Yükümlülüğü Süresince Tayin Yasağı: En kritik kısıtlama ise şudur: Stratejik personel, Devlet Hizmeti Yükümlülüğü süresince (yani zorunlu hizmeti tamamlamadan) eş durumu dâhil bu statüde tayini talep edemezler.

Bu durum, stratejik personelin Anayasal aile birliği hakkı ile idari kamu yararı arasındaki çatışmanın en belirgin göstergesidir. Stratejik personel, zorunlu hizmet süresince ancak Sağlık ve Can Güvenliği gibi en acil mazeretler yoluyla yer değiştirebilme imkanına sahiptir.